Tự Chăm Sóc Những Vấn Đề Về Cột Sống và Đĩa Đệm
Bài viết Khoa học của Tiến sĩ - Bác sĩ Ngô Minh Lý - Trưởng Khoa Cột Sống A - Bv Chấn Thương Chỉnh Hình Tp. Hồ Chí Minh (Bệnh viện công lập).
Những hiểu biết
về cấu trúc một cột sống khỏe.
Hiểu biết một cột sống khỏe vận động như thế nào
có thể giúp bạn vận động một cách thông minh để bảo vệ lưng bạn khỏi bị đau. Một
cột sống khỏe sẽ nâng đỡ cơ thể và cho phép bạn vận động tự do. Cột sống thực
hiện được điều này nhờ có ba đường cong tự nhiên giúp cơ thể được thăng
bằng. Các khối cơ lưng khỏe, mềm dẻo nâng đỡ cột sống bạn, giữ đường cong bình
thường. Cột sống có thể uốn cong, cử động là nhờ phần đĩa đệm chêm giữa hai phần
cứng xương đốt sống. Đĩa đệm là phần chống sốc chêm giữa các đốt sống có tác dụng
giảm sốc khi vận động.
Duy trì đường cong sinh lý của cột sống là điều
quan trọng nhất vì cột sống nâng đỡ trọng lượng lớn của cơ thể và là phần di động
nhiều nhất.
Cột sống được cấu thành từ các đốt sống và đĩa
sống sắp xếp thành ba đường cong tự nhiên theo hình chữ S. Sự sắp xếp đặc biệt
này giúp thăng bằng khi di chuyển, nâng đỡ cơ thể bạn ở các tư thế nằm, ngồi, đứng
hay vận động. Đồng thời phân bố trọng lượng cơ thể trên cột sống làm ít bị chấn
thương.
Các khối cơ lưng khỏe và mềm dẻo giúp duy trì
ba đường cong tự nhiên bằng cách giữ các đốt sống và đĩa đệm theo sự sắp xếp đặc
biệt. Điều này giúp nâng đỡ phần trên của cơ thể. Thêm vào đó, nếu cơ bụng, cơ
hông, cơ đùi và những cơ khác khỏe và mềm dẽo có thể làm giảm sức căng trên cột
sống bạn khi vận động.
Trong 03 đường cong tự nhiên thì phần đường
cong thắt lưng là phần làm việc nặng nhất của cột sống, nó giúp nâng đỡ phần trọng
lượng nặng nhất của cơ thể và cử động nhiều nhất. Duy trì đường cong tự nhiên của
cột sống thắt lưng giúp tránh chấn thương cho đốt sống, đĩa đệm, và những phần
khác của cột sống bạn.
Những hiểu biết
về cấu trúc một cột sống không khỏe.
Một cột sống không khỏe thường
khởi đầu bởi một thói quen không tốt như “tư thế xấu”. Tư thế xấu là các tư thế
đứng, ngồi, nằm, hay di chuyển không đúng làm gia tăng áp lực lên cột sống, lên
đĩa đệm và gây đau lưng. Tư thế xấu theo thời gian thậm chí có thể làm cho đĩa đệm
của bạn mất chức năng sớm trong việc giảm sốc cho cột sống, gây đau và phát
sinh những vấn đề của đĩa đệm. Nếu không sửa chữa các tư thế xấu, cột sống của
bạn sẽ dễ tổn thương nặng do bị chấn thương lập đi lập lại.
Tư thế xấu sớm muộn sẽ làm tốn
thương lưng bạn, gây đau do làm mất đi đường cong tự nhiên của cột sống. Ví dụ
động tác cúi quá mức làm tăng áp lực lên vành thớ, ngửa quá mức làm quá tải và
làm viêm khối mấu khớp. Khối cơ lưng của bạn có thể đi vào tình trạng bị co cứng
khi nâng đỡ cột sống làm tăng cảm giác đau của bạn.
Ngoài ra, đĩa sống bị vận động
quá mức hay chấn thương có thể đưa đến những vấn đề khác nhau cho cột sống và đĩa
đệm. Những vấn đề thường gặp nhất xảy ra khi đĩa đệm của bạn bị rách, lồi hay vỡ
đĩa đệm làm mất chức năng hấp thu lực và chống sốc của đĩa đệm. Vì thế phần còn
lại của cột sống sẽ bị yếu đưa đến đau, cứng, và những triệu chứng khác.
Đối với đĩa đệm, theo thời
gian đĩa đệm sẽ thoái hóa theo tuổi nhưng tư thế xấu có thể làm cho đĩa đệm thoái
hoá sớm hơn. Khi đĩa đệm hẹp, khô, đốt sống sẽ nằm sát nhau và trở nên dễ bị kích
ứng hình thành các gai xương, làm hẹp lỗ liên hợp gây chèn ép các rễ thần kinh đi
qua đó.
Điều may mắn là bạn có thể bảo
vệ hay thậm chí sửa chữa những vấn đề xấu cho cột sống qua việc thay đổi thói
quen sống để tốt cho một cột sống khỏe.
Vận
động cơ học tốt cho cơ thể
Vận động cơ học tốt cho cơ thể,
giúp giữ cột sống của bạn theo đường cong tự nhiên và di chuyển một cách nhẹ nhàng
như một cổ máy vận hành êm dịu. Qua việc duy trì ba đường cong tự nhiên của cột
sống cả ngày, bạn sẽ làm giảm nhỏ nhất áp lực lên cột sống, giúp phòng ngừa đau
lưng và chấn thương lưng. Vận động cơ học không tốt cho cơ thể làm tăng áp lực
lên cột sống của bạn do đó làm cột cột sống bị chấn thương.
Khi bạn đang ngủ, đứng, hay vận
động cột sống của bạn mang trọng lượng cơ thể suốt ngày. Với những công việc mà
cột sống phải làm, không còn nghi ngờ những vấn đề có thể xảy ra cho cột sống. Đôi
khi cột sống của bạn phải làm việc quá thời gian. Áp lực trong đĩa đệm của bạn sẽ
tăng gấp ba lần khi cơ thể chuyển từ tư thế nằm sang ngồi. Và những vận động cơ
học xấu như cúi lom khom gia tăng áp lực không cần thiết lên cột sống. Những vận
động cơ học đúng có thể giúp bạn giảm thấp nhất áp lực lên cột sống.
Đừng nghĩ rằng vận động cơ học
tốt chỉ liên qua đến các tư thế ngồi, đứng hay vận động. Tư thế nằm ngủ đúng
hay chọn loại nệm có độ cứng phù hợp cũng góp phần rất quan trọng trong việc
duy trì và bảo vệ đường cong tự nhiên của cột sống.
Nhưng nếu bạn ngủ, ngồi, hay vận
động đúng cách, trọng lượng cơ thể bạn được cân bằng trên cột sống. Bạn cũng có
thể mang đến sự khoẻ khoắn cho cột sống bằng cách giảm thời gian ngồi và những
tư thế tăng áp lực lên lưng bạn.
Tư thế vận động cơ học đúng:
·
Khi ngủ:
Khi bạn nằm ngửa hay nằm nghiêng
lưng hay cơ thể bạn phải được áp sát mặt nệm. Nếu bạn nằm ngửa nên đặt một cái
gối dưới vùng đầu gối của bạn để giữ đường cong cơ thể tốt. Nếu bạn nằm nghiêng nên co hai gối để giảm áp
lực lên lưng bạn.
Một điều rất quan trọng khi ngủ
là phải lựa chọn loại nệm có độ cứng phù hợp, vừa có tác dụng nâng đỡ toàn bộ
trọng lượng cơ thể bạn, vừa giúp duy trì và bảo vệ đường cong tự nhiên của cột
sống.
·
Khi đứng:
Nếu bạn phải đứng trong thời
gian dài nên đặt một chân lên bục để làm giảm áp lực lên cột sống và để duy trì
ba đường cong tự nhiên của cột sống. Nếu cần thiết gập nhẹ gối, mang nẹp lưng, đi
giầy thấp để giảm sốc cho cơ thể và giữ cột sống theo trục.
·
Khi ngồi:
Giữ ba đường cong tự nhiên của
cột sống bạn bằng cách dùng ghế có nâng đỡ lưng bạn. Một cuộn khăn hay gối nhỏ đặt
ở thắt lưng giúp nâng đỡ đường cong thắt lưng. Khi lái xe chỉnh vị trí ghế sao
cho đầu gối của bạn ngang bằng với mông.
·
Khi nghiêng, cúi:
Nghiêng, cúi với gối và háng của
bạn giúp duy trì ba đường cong tự nhiên của cột sống. Để cẳng chân bạn làm chính
công việc khi khuân vật nặng và đứng gần để làm giảm nhẹ nhất trọng lượng của vật
thể.
·
Khi xoay:
Bạn phải hình dung để cơ thể bạn
xoay theo một khối từ vai đến mông. Xoay với chân của bạn, không xoay với lưng. Đặt chân bạn theo hướng đang xoay và nhảy
quanh điểm xoay. Khi làm thế, sẽ giữ được ba đường cong tự nhiên của bạn.
·
Khi lấy đồ vật:
Cũng vậy, bạn nên đứng gần vật
cần lấy. Dùng dụng cụ để lấy nếu cần thiết. Gồng cơ bụng để phụ khối cơ lưng, sử
dụng chủ yếu tay và chân để thực hiện công việc. Dùng dụng cụ dài để lấy đồ vật
tránh nhón nhảy khi lấy đồ vật.v